Je huid is rood. Niet even rood na het sporten, maar rood dat blijft. Je wangen en je neus voelen warm aan, soms branderig, en er zitten bultjes en puistjes die op acne lijken maar zich niet zo gedragen. Dus doe je wat iedereen doet: je pakt je skincare erbij. Een zuur tegen de bultjes, een scrub voor de oneffenheid, een stevige reiniger omdat je huid toch wel vies zal zijn. En het wordt erger. Dat is geen pech, en je doet ook niets fout. Je behandelt waarschijnlijk alleen de verkeerde aandoening.
Rosacea is geen acné, al lijkt het erop
Wat is rosacea eigenlijk? Een chronische huidaandoening in je gezicht. De oorzaak is niet bekend, maar de bloedvaatjes in je huid gaan bij rosacea makkelijk verder open. Vandaar de roodheid, en vandaar dat warme gevoel.
Er zijn een paar verschillen die je zelf kunt opmerken:
- Bij acné zie je mee-eters, die zwarte of witte puntjes. Bij rosacea niet. Dat is het meest bruikbare onderscheid dat je thuis kunt maken.
- Acné zit vaak ook op je kin, kaaklijn, rug en borst. Rosacea blijft meestal in het midden van je gezicht: wangen, neus, voorhoofd, kin.
- En rosacea komt in vlagen. Je huid is een week rustig en dan opeens niet meer, vaak na iets herkenbaars: wijn, een hete douche, de sauna, pittig eten, stress, kou, of de eerste echte zon van het jaar.
Het begint meestal na je dertigste, maar eerder of later kan ook en vaker bij mensen met een lichte huid. Bij een getinte huid is de roodheid minder goed te zien; let dan vooral op bultjes, warmte en een branderig gevoel. Als je altijd "snel blozend" was en dat de laatste jaren niet meer wegtrekt, is dat precies het patroon.
Waarom je routine het erger maakt
Hier zit de pijn en het is niet jouw schuld. De producten die je zou kiezen tegen puistjes zijn vaak juist de producten die rosacea aanwakkeren.
- Exfoliërende zuren en scrubs. Glycolzuur, melkzuur, salicylzuur, een scrub met korrels: allemaal bedoeld om de bovenste laag aan te pakken. Bij rosacea is die laag al verzwakt, en elke extra prikkel geeft meer roodheid. Alles wat tintelt. Menthol, kamfer, eucalyptus, hoge percentages alcohol. Dat tintelende gevoel dat voelt alsof het werkt, is irritatie.
- Te heet water. Een hete douche of een warme doek op je gezicht verwijdt precies die bloedvaatjes.
- Hormooncrème. Een crème met een corticosteroïd (hormooncrème), zoals hydrocortison, kan rosacea erger maken. Gebruik je zoiets op je gezicht zonder dat een arts het voorschreef, stop er dan mee. De klachten kunnen even iets erger worden, daarna worden ze weer minder. Kreeg je de crème op recept voor een andere huidaandoening, of slik je prednison, stop dan niet zelf maar overleg met je huisarts.
- Te veel tegelijk. Een nieuwe reiniger, een nieuw serum en een nieuwe crème in dezelfde week. Als je huid reageert, weet je niet waarop.
Ook sommige medicijnen kunnen rosacea erger maken, zoals prednison, sterke pijnstillers en sommige medicijnen tegen hoge bloeddruk of voor het hart. Stop daar niet zelf mee, maar bespreek het met je huisarts.
Wat meestal wel helpt: minder. Een milde reiniger zonder zeep, lauw water, een crème zonder parfum die niet vet is maar wel vocht geeft, en elke dag zonnebrand met factor 15 of hoger die tegen UVA en UVB beschermt. Dat laatste is geen bijzaak. Uv-licht is een van de bekendste triggers, en veel mensen merken in het voorjaar dat hun huid "ineens" opspeelt.
Houd een week of twee bij wat er gebeurt
Dit kost niets en het is het nuttigste dat je kunt doen. Schrijf een regel per dag op: hoe je huid eruitzag, wat je at en dronk, of je gesport hebt, of het koud of warm was, en welke producten je gebruikte. Na twee weken zie je je eigen patroon, en dat is betrouwbaarder dan welk algemeen triggerlijstje dan ook. De een reageert op rode wijn en de ander helemaal niet.
Het helpt ook enorm bij de huisarts. "Mijn huid is rood" is lastig te beoordelen. "Sinds half augustus, erger na warmte en wijn, en de bultjes komen in vlagen" is informatie. Maak ook foto's, bij daglicht en steeds op dezelfde plek. Roodheid is iets waar je aan went, en een foto van zes weken geleden laat zien wat je spiegel niet meer opmerkt.
Wanneer je het laat bekijken
Rosacea gaat niet vanzelf over, maar er is wel een rosacea behandeling die werkt. Dat is het punt om te onthouden: je hoeft er niet mee te blijven lopen. Reken wel op geduld: bij een crème tegen de bultjes merk je na 8 tot 12 weken of hij goed helpt, en als je stopt komen de klachten na een tijd weer terug.
Ga langs de huisarts als de roodheid blijft, als er bultjes bij komen, als je huid branderig aanvoelt bij producten die vroeger prima waren, of als je er gewoon ongelukkig van wordt. Dat laatste is een geldige reden, ook al voelt het misschien niet medisch genoeg.
Eén ding niet afwachten: als je ogen meedoen. Droge, branderige of tranende ogen, het gevoel dat er zand in zit, of ooglidranden die rood en dik zijn: ongeveer de helft van de mensen met rosacea heeft ook oogklachten. Neem dan contact op met je huisarts; die kan je doorsturen naar de oogarts. Heb je pijn aan je oog of zie je ineens minder goed? Of krijg je een rood oog en kun je opeens niet meer tegen licht? Bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost.
Waar je terechtkunt
De huisarts is de logische eerste stap. Die kan beoordelen of het rosacea is of iets anders, en zo nodig iets voorschrijven. Er bestaan crèmes en gels op recept tegen de bultjes en puistjes en tegen de roodheid, en als die niet genoeg helpen tabletten die je meestal 3 tot 4 maanden slikt. Welke route past, hangt af van het type en de ernst, en dat is precies waarom iemand ernaar moet kijken. Mocht je laagdrempeliger willen beginnen kun je ook altijd een gespecialiseerde beautysalon raadplegen.
Daarnaast zijn er legale online aanbieders die werken met een medische vragenlijst en een beoordeling door een geregistreerde arts, zoals apo365. Handig als je al een diagnose hebt en een herhaalrecept nodig hebt van iets wat eerder goed werkte.
Gaat het om de vraag wat je eigenlijk hebt, dan is een gesprek nuttiger dan een formulier. Iemand die kan kijken en doorvragen komt verder.
Tot slot
Als je maandenlang producten koopt tegen acne terwijl het geen acne is, is het logisch dat je het gevoel krijgt dat het aan jou ligt. Dat ligt het niet.
Kijk eerst of het patroon klopt: midden in je gezicht, geen mee-eters, in vlagen, en erger na warmte. Als dat zo is, stop dan met exfoliërende zuren en scrubs (azelaïnezuur van de huisarts is iets anders: dat is juist een behandeling), houd twee weken bij wat er gebeurt, en laat het een keer bekijken. Dat is een veel kortere weg dan het volgende serum.
